تیس (طیس)
  فهرست صفحه:
 موقعیت و تاریخچه
 الگوی معیشت و سکونت
 جاذبه های گردشگری
 دسترسی و نقشه
صفحه اصلی استان
 
روستای تیس(طیس) از توابع بخش مرکزی شهرستان چابهار، با مختصات جغرافیایی 60 درجه و 37 دقیقه طول شرقی و 25 درجه و 22 دقیقه عرض شمالی، در فاصله 5 کیلومتری شمال غربی بندر چابهار و در دهانه خلیج چابهار واقع شده است. این روستا از شمال شرقی به کوه‌ شهباز، از جنوب شرقی به کوه پیلبند و از شرق به کوه لاوری محدود می‌شود.
روستای تیس از سطح دریا 10 متر ارتفاع دارد و اقلیم آن، گرم و خشک است. آب و هوای روستا در فصول پاییز و بهار، مطبوع و دلپذیر، در زمستان سرد و در تابستان بسیار گرم است.
رودخانه لاوری از میان روستا می‌گذرد.
روستای تیس، در فاصلۀ 5 کیلومتری شمال غربی چابهار در ضلع شرقی محدوده منطقه آزاد تجاری قرار گرفته است و قدمت آن به 2500 سال قبل می‌رسد. نام این روستا در کتاب‌های مربوط به فتوحات اسکندر مقدونی به عنوان ”تیز“ مشهور بوده که به مرور زمان به تیس تبدیل شده است. در آثار مورخین و جغرافی‌دانان دوره اسلامی از جمله "مقدسی" (مورخ سده چهارم ﻫ .ق) از آن به عنوان «بندر تزیا» یا «تسی»، یاد شده، که در مسیر راه دریایی کرانه‌های جنوبی ایران قرار داشته است و مرکز تجارت شکر ایالات مکران و گندم سیستان بوده است.
امروزه در روستای تیس آثار تاریخی فراوانی به چشم می‌خورد كه بازگو كننده قدمت و اهمیت آن در دوره‌های پیشین است.
مردم روستای تیس به زبان بلوچی سخن می‌گویند. آنان، مسلمان و پیرو مذهب تسنن حنفی هستند.

 

فهرست صفحه
 
قلعه تيس - تیس(طیس)
قلعه تيس-تیس(طیس)
 براساس نتایج سرشماری سال 1375، روستای تیس در حدود 2880 نفر جمعیت داشته است که در سال 1385، به 3873 نفر افزایش یافته است.
مشاغل اصلی مردم روستای تیس شامل صیادی، زراعت، دامداری و کارگری در شهرهای اطراف می‌باشد. گروهی از مردم نیز، در امور خدمات و تولید صنایع دستی اشتغال دارند.
محصولات عمده زراعی این روستا مشتمل بر تره‌بار و جو است. دامداری نیز در روستا رونق دارد و فرآورده‌های لبنی مرغوبی در آن تولید می‌شود. صید ماهی یکی دیگر از مشاغل درآمدزای مردم این روستاست.
دختران و زنان روستای تیس، با تولید صنایع دستی به ویژه سوزن‌دوزی‌های بسیار زیبا در اقتصاد روستا و خانوار روستائی تأثیر مستقیم دارند.
روستای تیس در کوهپایه استقرار یافته و بافت مسکونی متراکمی دارد. خانه‌های روستا حول مسجد جامع روستا بنا شده‌اند و اراضی کشاورزی و درختان بلند قامت، روستا را در برگرفته‌اند. غالب خانه‌ها در یک طبقه با سقف‌ مسطح و دیوارهای نازک کاهگلی احداث شده‌اند.
در ساخت خانه‌های قدیمی از سنگ، گچ، گل، خشت و آجر استفاده شده است. خانه‌های جدید، با مصالحی مانند سیمان، آهن، آجر و... ساخته شده‌اند.


فهرست صفحه
 

استقرار روستای ساحلی تیس در مـحدوده كوهستانی كه چشم‌اندازهای متنوع زیبایی دارد،‌جذابیت خاصی به آن بخشیده است. سواحل دریای عمان با فضاهای رؤیایی پرواز پرندگان بر فراز دریا و امواج خروشان، از جاذبه‌های طبیعی كم نظیر روستای تیس به شمار می‌آیند.
هر ساله عده كثیری از مردم بویژه در فصل‌های مساعد سال برای تفریح و تفرج به روستای تیس سفر می‌كنند.

از مهم‌ترین جاذبه‌های تاریخی روستای تیس می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
قلعه تیس (قلعه پرتغالی‌ها): این قلعه با ارتفاع پانصد متر از سطح دریا و در ابعاد 26×54 متر احداث شده است. در ورودی و اصلی قلعه در قسمت شمال شرقی آن قرار دارد.
معماری بنا به ویژه اتاق‌ها و ایوان‌ها به کاروانسرای شاه عباسی بیستون شباهت دارد. درسه طرف حیاط، حجره‌ها و اتاق‌هایی قرار دارند. آثار دو برج بزرگ در طرفین ساحلی بنا دیده می‌شود. برج سمت راست شامل یک اتاق، ایوان و شاه‌نشین است که بر روی هرمی مکعب مستطیل، پی‌سازی شده و یک برج با منار بر روی آن قرار گرفته است. مصالح به کار رفته در ساخت قلعه شامل آجر، سنگ و گچ است. آثار و تزییناتی از آجر وسنگ نیز، در اطراف گلدسته‌ها باقی مانده است. مناره مذکور با ارتفاع 5/6 متر کاربرد دیدبانی داشته و بر دهانه
خلیج تیس اشراف دارد.
سبک معماری و نوع مصالح به کار رفته در مناره به سبک سلجوقی است. تعمیرات بعدی آن به سبک صفوی و قاجاری صورت گرفته است. آثاری از بقایای آب‌انبارهایی از سنگ و ساروج و گچ نیز قابل مشاهده است.
در بیرون دیوار بلند قلعه، آثار چاهی به جا مانده که در سنگ و صخره کنده شده و لبه آن با استفاده از سنگ و ساروج محکم شده است. در سقف قلعه از چوب‌هایی استفاده شده که از نقاط دیگر آورده شده‌اند. تزیینات دور منار و آجر چینی به سبک تزیینات مناره‌های دوره سلجوقی است.
قلعه پیروز گت:‌ این قلعه بر فراز تپه‌ای در وسط دره تیس واقع شده است. تپه از تخته سنگ‌هایی از جنس رسوبی و آهکی تشکیل شده است. آثاری از زراعت و آبادانی در اطراف قلعه پیروز گت دیده می‌شود و راه و‌رود به آن سخت و پر خطر است. قلعه بلوچ گت: آثاری از این قلعه که بر بالای کوهی مرتفع به جا مانده مشتمل بر دیوار و یک برج دیدبانی است. در داخل قلعه، بقایای دو مقبره هرمی برجسته از سنگ و ساروج و مشابه مقابر اسلامی دیده می‌شود. آثاری از حصار و باروی قلعه نیز، در پیرامون محوطه اصلی و اطراف دژ فوقانی به جا مانده است. چندین چاه به منظور تأمین آب مورد نیاز، در صخره حفر شده‌اند. در روی قلعه آب انبارهایی از سنگ و ساروج و گچ، در درون صخره تعبیه شده که آب مورد نیاز را از پای قلعه به داخل این آب انبارها هدایت می‌كرده‌اند. این قلعه دارای موقعیتی ممتاز با دیدکافی به دریا و دور از دسترسی مهاجمان بوده است.

پیل بند:
در5 کیلومتری شمال غربی روستای تیس و بر روی رشته کوه پیل بند، آثار بارویی با چندین کیلومتر طول، دره را از غرب به شرق دربرگرفته است. این دیوار عظیم با سنگ، گچ و ساروج ساخته شده است. مقابر جنانی گچ:‌ مقابر جنانی گچ در دامنه کوه پیل بند و در جنوب دره تیس واقع شده‌اند. بنا بر باور مردم، این منطقه، محل سکونت جن‌ها بوده است.
گورهای تپه نهادی: این گورها كه در دامنه كوه پیل بند و در جنوب روستای تیس قرار دارند،‌ شامل سه آرامگاه درکنار هم‌اند ‌که دو قبر بزرگ در دو طرف و یک قبر کوچک در میان آن‌ها واقع شده و هرسه در درون سنگ کنده شده‌اند.
غارهای بان مسیتی: در دامنه کوه شهباز بند، یک غار طبیعی و دو غار مصنوعی در کنار هم واقع شده‌اند. مجموعه این غارها، در زبان محلی به نام «بان مسیتی» نامیده می‌شوند.
غار اول، طبیعی و به صورت نیم دایره است که با تراشیدن دیواره كوه، داخل غار و دهانه آن توسعه پیدا کرده است. درون غار مقبره کوچکی با دیواره‌های گچی و سفیدرنگ وجود دارد كه گنبدی کوچک بر فراز آن احداث شده است. درِ ورودی مقبره رو به دره تیس و به موازات دهانه ورودی غار واقع شده است.
بر روی دیواره‌های مقبره با جوهر قرمز و بنفش خطوط و علاماتی نقش گردیده که به خط گجراتی و هندی شبیه است.
یک غار مصنوعی در سمت راست غار طبیعی به فاصله هفت قدم قرار دارد که آثار تراش به خوبی در آن آشکار است. دهانه مخروبه آن، هشتاد سانتی‌متر ارتفاع دارد و سقف آن کوتاه است.
به فاصله 50 متر در سمت چپ غار اصلی، غار سوم قرار دارد که طول دهانه قوسی آن حدود 20 متر است.
ظاهراً این غارها جزو یک واحد تأسیساتی ساختمانی بوده و به منزله هجره‌ها و توقفگاه‌هایی برای معبد یا پرستشگاه بوده است. از سطح زمین تا دهانه غار، پله‌کانی وجود داشته که آثار آن باقی مانده است.
چاه باستانی تیس کوپان: این چاه که در ارتفاعات شرقی ـ غربی تیس کوپان قرار دارد، در کوه تراشیده شده است و ابعاد آن 5/1 در 5/1 متر است.
سدهای تیس: این سدها در دو طرف دماغه‌ای قرار دارند که قلعه تیس بر روی آن واقع شده است. مصالح به کار رفته در ساخت این سدها از سنگ‌های تراشیده شده، سنگ‌های دریایی تیز و بلند و ملات ساروج است. ارتفاع این سدها هشت متر بوده است که 6/4 متر آن به مرور زمان در زیر ماسه‌های ساحلی مدفون شده‌اند. انتهای یکی از آن‌ها به کوه پیل‌بند و دیگری به کوه شهباز بند

منتهی می‌شده و به عنوان مانعی برای جلوگیری از هدررفتن آب شیرین باران کاربرد داشته‌اند.
مسجد جامع تیس: این مسجد در میان روستا قرار گرفته است و مناره‌ای بلند و سفید رنگی دارد که در میان درختان بلند قامت خودنمایی می‌کند.
ساحل صخره‌ای: در کناره‌های دریای عمان، صخره‌های بزرگی در اثر پیشروی آب دریا و فرسایش سنگ‌های رسوبی به وجود آمده که مناظر زیبایی دارند. این بخش از سواحل را به خصوص به هنگام غروب آفتاب می‌توان به عنوان یکی از دیدنی‌ترین سواحل جنوبی ایران و از جاذبه‌های طبیعی تیس برشمرد. این دیوارهای صخره‌ای و مناظر دلنشین آن با انواع ماهی‌ها و زمین‌ هموار مانند آکواریوم طبیعی، بینندگان را به شگفتی و تحسین وا می‌دارد.

مردم روستای تیس در اعیاد بزرگ ملی و مذهبی مراسم جشن و سرور برپا می‌دارند. استفاده از لباس نو و تدارک غذاهای ویژه، دید و بازدید از خویشان و برپایی نماز عید و توزیع نذورات از مراسم ویژه مردم روستا در اعیاد فطر و قربان است. در میلاد پیامبر اکرم(ص) نیز، مراسم جشن و مولودی‌خوانی در مسجد جامع روستا برگزار می‌شود. عروسی‌های سنتی از دیگر مراسم جالب توجه و دیدنی این روستا است.

لیکو و نازنیک، آواها و
موسیقی خاص این روستا می باشند. شروه‌خوانی، خیام خوانی، حافظ خوانی، و سعدی خوانی با لهجه خوش و گیرای جنوبی‌ها از مراسم آهنگین این روستاست.

از
ورزش‌های رایج روستای تیس می‌توان به شترسواری و شنا اشاره کرد.

مردم روستای تیس از
پوشاک محلی بلوچی استفاده می‌کنند. لباس مردان شامل سربند، شال کمر، شلوار گشاد، جلیقه و پیراهن نسبتاً بلندی است که از دو طرف چاک دارد. زنان نیز از پیراهن، سربند، چادر و سایر پوشش‌های متداول زنانه استفاده می‌کنند.

از مهم‌ترین
صنایع دستی رایج در این روستا می‌توان به حصیربافی، سوزن‌دوزی و ساخت زیورآلات از صدف، تاکسیدرمی (خشكاندن) ماهیان و دیگر آبزیان اشاره کرد. سوزن‌دوزی تیس نیز از بهترین سوزن‌دوزی‌های بلوچستان است.
برخی از صنایع دستی این روستا، به اقصی نقاط کشورهای حاشیه خلیج فارس صادر می‌شود.

از
سوغاتیهای ویژه این روستا علاوه بر سوغات عمومی استان، می‌توان به آبزیان تاکسیدرمی‌شده، ادویه محلی، گل رُس گل‌افشان، حصیرهای بافته شده، انواع و اقسام زیورآلات زنانه (که از گوش ماهی یا صدف‌های ریز تولید می‌شوند) و خوراکی‌های محلی اشاره کرد.

قلیه ماهی، پکوره، شیلانچ، مربای خرما، حلوای خرما، میگو پلو و سبزی پلو با ماهی از
غذاهای محلی و خوشمزه این روستا محسوب می‌شوند.

دسترسی
: روستای تیس از طریق نیك شهر و جاده چابهار- کنارک با جاده‌ای آسفالت و مناسب قابل دسترسی است.

 

فهرست صفحه
 

 

 

 

 

 

 

 

 

2012© نشریات دیوان
كليه حقوق براي نشریات دیوان محفوظ است.
نشریات دیوان